Voedingsmiddelenhygiëne
BS 25.04.1997
MINISTERIE VAN SOCIALE ZAKEN, VOLKSGEZONDHEID EN LEEFMILIEU
7 februari 1997. - Koninklijk besluit inzake de algemene voedingsmiddelenhygiëne
ALBERT II,
Koning der Belgen,
Aan allen die nu zijn en hierna wezen zullen, Onze Groet.
Gelet op de wet van 24 januari 1977 betreffende de bescherming van de gezondheid van de verbruikers op het stuk van de voedingsmiddelen en andere producten, inzonderheid op de artikelen 2, 3, 3°, a), vervangen door de wet van 22 maart 1989, 11, Par 4, toegevoegd bij de wet van 9 februari 1994, en 20, Par 1er;
Gelet op de richtlijn 93/43/EEG van de Raad van 14 juni 1993 inzake levensmiddelenhygiëne;
Gelet op het advies van de Raad van State;
Op de voordracht van Onze Minister van Volksgezondheid en Pensioenen en op het advies van Onze in Raad vergaderde Ministers,
Hebben Wij besloten en besluiten Wij:
Artikel 1. Voor de toepassing van dit besluit wordt verstaan onder:
1° inrichting: de plaats of het geheel van plaatsen waar hoofdzakelijk of in bijkomende orde activiteiten van fabricage, handel of uitvoer van voedingsmiddelen uitgeoefend worden;
2° verantwoordelijke van een inrichting: ieder persoon die verantwoordelijk is voor de naleving van de bepalingen van dit besluit in een inrichting;
3° lokaal: de plaats door wanden afgezonderd van de omgeving en voorzien van een zoldering;
4° contaminatie of bederf: de aanwezigheid of de verschijning van biologische, chemische of fysische stoffen meen voedingsmiddel in een hoeveelheid die de gezondheid in gevaar kan brengen of dit voedingsmiddel ongeschikt kan maken voor menselijke consumptie;
5° veiligheid en salubriteit: de afwezigheid van contaminatie of bederf;
6° voedingsmiddelenhygiëne, hierna hygiëne genoemd: alle maatregelen die noodzakelijk zijn om de veiligheid en de salubriteit van voedingsmiddelen te waarborgen;
7° gids voor goede hygiënische praktijken, hierna "gids" genoemd: het document dat een geheel van hygiënemaatregelen of aanbevelingen bevat betreffende een bepaalde voedingssector en/of een bepaalde groep van voedingsmiddelen;
8° bevoegde overheid: de Algemene Eetwareninspectie van het Ministerie van Sociale Zaken, Volksgezondheid en Leefmilieu;
9° toezichthoudende ambtenaren: de ambtenaren van de bevoegde overheid, alsmede elke andere persoon aangewezen door of krachtens artikel 11, Par 1, van de wet van 24 januari 1977 betreffende de bescherming van de gezondheid van de verbruikers op het stuk van de voedingsmiddelen en andere producten.
Art. 2. Par 1. Dit besluit is van toepassing onverminderd specifieke bepalingen betreffende de hygiëne bij de fabricage of het in de handel brengen van bepaalde voedingsmiddelen.
Par 2. Dit besluit is niet van toepassing:
1° op de primaire landbouwproductie, die bij voorbeeld het oogsten, het slachten en het melken omvat;
2° op de verkoop op de boerderij, rechtstreeks aan de verbruiker, van niet verwerkte voedingsmiddelen die ter plaatse geproduceerd worden en die de primaire landbouwproductie uitmaken.
3° op melkinrichtingen, zoals omschreven in het koninklijk besluit van 7 maart 1994 betredende de erkenning van melkinrichtingen, waar de bereiding van melk, boter, yoghurt, kaas, melkpoeder of room de hoofdactiviteit is.
Art. 3. De verantwoordelijke van een inrichting moet:
1° ervoor zorgen dat alle fabricage-, handel- of uitvoeroperaties van voedingsmiddelen in de inrichting op hygiënische wijze uitgevoerd worden;
2° elk aspect van de werkzaamheden van de inrichting identificeren dat bepalend is voor de veiligheid en salubriteit van de voedingsmiddelen en ervoor zorgen dat op de hygiëne gerichte veiligheidsprocedures worden vastgesteld, toegepast, nageleefd en herzien overeenkomstig de bepalingen van artikel 4;
3° ervoor zorgen dat de hygiëne-eisen van de bijlage, punt I van dit besluit in de inrichting nageleefd worden.
Art. 4. De veiligheidsprocedures vermeld in artikel 3, 2° van dit besluit moeten:
1° chronologisch uitgewerkt worden overeenkomstig de volgende methodologie die gebaseerd is op bepaalde beginselen van het systeem van de analyse van risico's en van de kritische controlepunten voor de beheersing ervan:
a) het analyseren en identificeren van alle mogelijke gevaren die kunnen optreden in alle punten van de fabricage van of van de handel in voedingsmiddelen en die de veiligheid en salubriteit daarvan in gevaar kunnen brengen;
b) het bepalen van de punten van de fabricage of van de handel die kritisch zijn voor de veiligheid en de salubriteit van voedingsmiddelen.
Deze punten worden de kritische punten genoemd. De kritische punten kunnen worden bepaald met behulp van een beslissingsboom, zoals deze die in de bijlage, punt 11 van dit besluit voorkomt;
c) het omschrijven en ten uitvoer leggen van doeltreffende controle- en bewakingsmaatregelen op elk kritisch punt. Deze maatregelen moeten de corrigerende maatregelen omvatten, die moeten uitgevoerd worden, indien de bewaking van een kritisch punt aantoont dat de veiligheid en de salubriteit niet meer verzekerd zijn. Het personeel verantwoordelijk voor de toepassing van deze maatregelen moet worden aangeduid;
d) het geregeld, en telkens wanneer de fabricage of het in de handel brengen van voedingsmiddelen worden gewijzigd, herzien van de hoger vermelde analyse en identificatie van de gevaren, van de bepaling van de kritische punten en van de controle- en bewakingsmaatregelen;
2° geschikt en voldoende zijn om de veiligheid en de salubriteit van de voedingsmiddelen te verzekeren;
3° specifiek aangepast zijn aan de processen en aan de in de inrichting gebruikte uitrusting, en aan de in de inrichting gefabriceerde of in de handel gebrachte voedingsmiddelen;
4° vermeld staan in een schriftelijke documentatie die een duidelijke beschrijving van de in punt 1° vermelde elementen moet bevatten.
Een model van deze documentatie is opgenomen in de bijlage, punt III van dit besluit. De eventuele andere elementen, die in deze documentatie zouden kunnen voorkomen en die geen betrekking hebben op de veiligheid en de salubriteit van de voedingsmiddelen, moeten van de elementen van de veiligheidsprocedures afgescheiden zijn en zij mogen de toepassing van de veiligheidsprocedures niet beïnvloeden.
Deze documentatie, en elke andere informatie met betrekking tot de veiligheidsprocedures en de veiligheid en salubriteit van de voedingsmiddelen, moet onmiddellijk voorgelegd worden op verzoek van de toezichthoudende ambtenaren;
5° toegepast en nageleefd worden overeenkomstig de beschrijving die eraan gegeven is door de verantwoordelijken van de inrichting, onder andere in de geschreven documentatie vermeld in het hogervermelde punt 4°.
Art. 5. De verantwoordelijke van de inrichting moet aan de toezichthoudende ambtenaren de in de inrichting toegepaste hygiënemaatregelen voorleggen, die de naleving van de eisen van artikel 3 van dit besluit mogelijk maken. Om dit te doen, kan hij zich baseren op een door de bevoegde overheid goedgekeurde gids en deze vrijwillig toepassen.
Art. 6. Om door de bevoegde overheid goedgekeurd te kunnen worden, moet een gids tenminste voldoen aan de volgende criteria:
1° hij moet opgesteld worden door de vertegenwoordigers van de betreffende voedingsmiddelensector(en), in overleg met alle andere rechtstreeks of onrechtstreeks bij de gids betrokken partijen;
2° de bepalingen van de gids moeten de noodzakelijke hygiënemaatregelen beschrijven om aan de hygiëne-eisen in de bijlage, punt I van dit besluit te voldoen. Deze hygiënemaatregelen moeten rekening houden met:
- de voedingsmiddelen en de stappen van de fabricage of het in de handel brengen die binnen het toepassingsgebied van de gids vallen;
- alle mogelijke gevaren die de veiligheid en salubriteit van deze voedingsmiddelen kunnen beïnvloeden.
Een gids kan opgesteld worden door zich te beroepen op de Codex Alimentarius, deel A. Aanbevolen Internationale Richtlijnen inzake hygiëne. Grondbeginselen van de voedingsmiddelen, tweede herziening (1985), van de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties.
Art. 7. Par 1. Opdat een gids door de bevoegde overheid goedgekeurd zou worden, moet de volgende procedure gevolgd worden:
1° de aanvrager dient bij de bevoegde overheid een aanvraag tot goedkeuring in, vergezeld van twee exemplaren van de gids;
2° de bevoegde overheid gaat na of de gids voldoet aan de in artikel 6 geformuleerde criteria en legt de gids, zo zij dit nodig acht, voor advies aan de Hoge Gezondheidsraad voor. De aanvrager maakt alle bijkomende informatie over die de bevoegde overheid of de Hoge Gezondheidsraad nodig acht;
3° de gids wordt voor advies aan de Commissie van Advies inzake Voedingsmiddelen voorgelegd;
4° de aanvrager past de gids aan om rekening te houden met de opmerkingen van de bevoegde overheid en het advies van de Commissie van Advies inzake Voedingsmiddelen en, in voorkomend geval, van het advies van de Hoge Gezondheidsraad;
5° het opschrift en de referenties van de door de bevoegde overheid goedgekeurde gids, evenals de nuttige informatie om ereen exemplaar van te verkrijgen, worden in het Belgisch Staatsblad bekendgemaakt;
Par 2. De gids mag steeds op initiatief van de aanvrager of op vraag van de bevoegde overheid herwerkt worden volgens de in Par 1 beschreven procedure en in overeenstemming met de criteria van artikel 6.
Par 3. Een Europese gids, die in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen wordt gepubliceerd, wordt geacht door de bevoegde overheid goedgekeurd te zijn.
Art. 8. Par 1. De toezichthoudende ambtenaren voeren de volgende controles in de inrichtingen uit:
1° zij gaan na of voldaan is aan de hygiëne-eisen bedoeld in artikel 3, 1° en 3°;
1° zij gaan na of voldaan is aan de eisen bedoeld in artikel 3, 2° en of de veiligheidsprocedures beantwoorden aan de eisen bepaald in artikel 4.
Zij kunnen elk document, elke registratie of elke andere inlichting, welke hun medegedeeld is door de verantwoordelijken van de inrichting en welke betrekking heeft op de hygiëne van de voedingsmiddelen of op de veiligheidsprocedures, raadplegen en in aanmerking nemen.
Par 2. Indien een inrichting vrijwillig een door de bevoegde overheid goedgekeurde gids gebruikt, gaan de toezichthoudende ambtenaren na in hoeverre deze gids in de inrichting zodanig toegepast wordt dat aan de hygiëne-eisen bedoeld in artikel 3, 3° voldaan is.
Par 3. De toezichthoudende ambtenaren kunnen het gebruik van de bij dit besluit gereglementeerde plaatsen, voertuigen en voorwerpen verbieden als het niet in acht nemen van de bepalingen van dit besluit een gevaar voor de volksgezondheid kan veroorzaken.
Dat verbod wordt per aangetekend schrijven aan de betrokkene bevestigd.
Art. 9. In de gevallen waarin volgens punt I van de bijlage, een afwijking mogelijk is, kan de afwijking aan de inrichtingen van de betrokkene voedingsmiddelensector verleend worden door de Minister, die de Volksgezondheid onder zijn bevoegdheid heeft, na advies van de Hoge Gezondheidsraad. Om een afwijking te verkrijgen moeten de vertegenwoordigers van de betrokkene voedingsmiddelensector alle door de bevoegde overheid vereiste gegevens overmaken, en in het bijzonder de gegevens die aantonen dat de afwijking geen ongunstige invloed heeft op de, veiligheid en de salubriteit van de voedingsmiddelen.
Art. 10. Overtredingen van de bepalingen van dit besluit worden opgespoord, vervolgd en gestraft overeenkomstig de voornoemde wet van 24 januari 1977 betredende de bescherming van de gezondheid van de verbruikers op het stuk van de voedingsmiddelen en andere producten.
Art. 11. Het koninklijk besluit van 11 oktober 1985 betreffende de hygiëne van lokalen en personen in de voedingssector wordt opgeheven.
Art. 12. Dit besluit treedt in werking op de dag van zijn bekendmaking in het Belgisch Staatsblad, met uitzondering van de bepalingen van artikel 3, 2ø die 6 maanden na de bekendmaking van dit besluit in het Belgisch Staatsblad in werking treden.
Art. 13. Onze heister van Volksgezondheid en Pensioenen is belast met de uitvoering van dit besluit.
Gegeven te Brussel, 7 februari 1997.
ALBERT
Van Koningswege:
De Minister van Volkgezondheid en Pensioenen,
M. COLLA
Bijlage
VOORWOORD
1. Toepassingsgebied van de verschillende onderdelen van punt van deze bijlage
Het hoofdstuk 1 is van toepassing in alle inrichtingen, met uitzondering van deze die onder hoofdstuk 4 vallen.
Het hoofdstuk 2 is van toepassing in alle lokalen of gedeelten van lokalen waar voedingsmiddelen gefabriceerd worden, met uitzondering van de plaatsen die onder hoofdstuk 4 vallen.
Het hoofdstuk 3 is van toepassing in alle inrichtingen.
Het hoofdstuk 4 is van toepassing in de volgende plaatsen:
- de mobiele en/of tijdelijke plaatsen, zoals tenten, marktkramen, winkelwagens en gelijkaardige kramen voor de ambulante handel of markten;
- plaatsen die af en toe voor catering worden gebruikt;
- automaten;
- alle gelijkaardige plaatsen waar voedingsmiddelen gefabriceerd en/of in de handel gebracht worden.
Het hoofdstuk 5 is ook van toepassing in alle inrichtingen waar voedingsmiddelen in de handel worden gebracht.
Het hoofdstuk 6 is ook van toepassing in restauratieinrichtingen zoals:
- hotels, cafés, restaurants,
- snackbars, frituren,
- grootkeukens waar voedingsmiddelen worden bereid, klaargemaakt of verpakt om als maaltijd ter plaatse of elders door gelijkaardige groepen van verbruikers te worden verbruikt,
- traiteurs,
- en dergelijke inrichtingen.
Het hoofdstuk 7 is ook van toepassing op distributieautomaten.
2. Definities
In punt I van deze bijlage wordt verstaan onder:
- waar nodig: waar nodig, met het oog op de veiligheid en de salubriteit van voedingsmiddelen;
- gebruik van tabak: het roken van tabak, van producten op basis van tabak of van soortgelijke producten, het kauwen of het snuiven van tabak;
- drinkbaar water: water dat voldoet aan de kwaliteitscriteria van het drinkbaar water, dat via een waterleidingnet wordt verdeeld en dat voor menselijke consumptie bestemd is;
I. HYGIËNE-EISEN IN DE INRICHTINGEN VAN DE VOEDINGSSECTOR
HOOFDSTUK 1.- Algemene hygiëne-eisen betreffende de infrastructuur van de lokalen
1.1. De indeling, het ontwerp, de constructie en de afmetingen van lokalen en de uitrusting van lokalen moeten zodanig zijn dat:
a) zij goed kunnen worden onderhouden, schoongemaakt en/of gedesinfecteerd op een passende wijze, daarbij inbegrepen de verborgen of moeilijk te bereiken plaatsen;
b) de ophoping van vuil, het contact met toxische materialen, het terechtkomen van deeltjes of van elk ander contaminant in voedingsmiddelen en de vorming van condens of ongewenste schimmel op oppervlakken worden voorkomen;
c) goede hygiënische praktijken mogelijk worden gemaakt en onder andere elke contaminatie van voedingsmiddelen tussen en tijdens processtappen door:
- andere voedingsmiddelen of grondstoffen,
- uitrusting,
- materialen,
- water,
- lucht,
- personeel,
- externe bronnen van verontreiniging zoals insecten,
-knaagdieren en ander ongedierte,
worden voorkomen;
d) waar nodig, gecontroleerde voorwaarden van temperatuur en vochtigheidsgraad worden geboden, waarbij voedingsmiddelen moeten worden bewaard overeenkomstig de reglementering, of, bij gebrek aan wettelijke bepalingen, om de veiligheid en de salubriteit van deze voedingsmiddelen gedurende alle processtappen te verzekeren.
1.2. Er moet een voldoende aantal goed geplaatste en gemarkeerde wasbakken voor het reinigen van de handen aanwezig zijn en gebruikt worden.
De wasbakken moeten:
- goed schoon gehouden worden;
- beschikken over stromend koud en warm drinkbaar water;
- beschikken over geschikte middelen voor het reinigen van de handen;
- beschikken over geschikte middelen voor het hygiënisch drogen van de handen. Een installatie voor het drogen van de handen door het blazen van lucht is verboden in lokalen waar voedingsmiddelen niet verpakt of niet beschermd zijn.
Waar nodig, moet de uitrusting voor het reinigen van voedingsmiddelen gescheiden zijn van de wasbakken voor het reinigen van de handen.
1.3. Er moet een voldoende aantal toiletten aanwezig zijn. De toiletten
moeten:
- goed schoon gehouden worden;
- over een spoeling beschikken en aangesloten zijn op een doeltreffend afvoersysteem voor gebruikt water;
- over een wasbak beschikken in de toiletruimte of in de onmiddellijke omgeving ervan.
Toiletruimten mogen niet rechtstreeks in de lokalen uitkomen.
1.4. De lokalen, alsook de toiletten en andere sanitaire voorzieningen moeten verlucht worden. De mechanische dan wel natuurlijke ventilatievoorzieningen moeten aangepast en voldoende zijn, onder andere om de vorming van condens en slechte geuren te vermijden. De ventilatie mag geen bron van besmetting zijn voor de voedingsmiddelen. Er mogen geen geforceerde luchtstromen van besmette naar schone ruimten voorkomen. De ventilatiesystemen moeten zodanig zijn geconstrueerd dat filters en andere onderdelen gemakkelijk toegankelijk zijn. Deze filters en andere onderdelen moeten geregeld schoongemaakt of vervangen worden.
1.5. De lokalen moeten voldoende door daglicht en/of kunstlicht worden verlicht en de verlichting moet aangepast zijn aan de activiteiten.
1.6. Hygiënische afvoersystemen voor het gebruikte water, voor het water afkomstig van de sanitaire voorzieningen en voor al het andere afval moeten voorhanden zijn en gebruikt worden. Zij moeten geschikt en voldoende zijn voor het beoogde doel. Zij moeten zodanig ontworpen en geconstrueerd zijn dat elk risico van besmetting van de voedingsmiddelen en van terugvloei naar de lokalen wordt voorkomen en dat zij geen ongewenste geur veroorzaken.
1.7. Waar nodig moeten afzonderlijke kleedlokalen en andere passende voorzieningen aanwezig zijn voor het personeel om zich om te kleden met de geschikte kledij vooraleer zij de lokalen betreden.
1.8. Waar nodig moeten de lokalen uitsluitend worden voorbehouden voor de fabricage of het in de handel brengen van voedingsmiddelen.
HOOFDSTUK 2. - Specifieke hygiëne-eisen betreffende de infrastructuur van de fabricagelokalen.
2.1. a) Vloeren moeten goed onderhouden worden, in goede staat zijn en moeten gemakkelijk schoongemaakt kunnen worden en waar nodig gedesinfecteerd. Zij moeten vervaardigd zijn uit of bedekt zijn met hard, ondoordringbaar, niet-absorberend, afwasbaar en niet-toxisch materiaal, behalve afwijkingsgevallen indien de verantwoordelijken van de inrichtingen ten genoegen van de bevoegde overheid kunnen aantonen dat andere gebruikte materialen voldoen. Waar nodig moeten vloeren een goede afvoer van het gebruikte water en van alle andere achterblijvende stolen via het vloeroppervlak mogelijk maken.
b) Muren moeten goed onderhouden worden, in goede staat zijn en moeten gemakkelijk kunnen worden schoongemaakt en waar nodig gedesinfecteerd. Zij moeten vervaardigd zijn uit of bedekt zijn met hard, ondoordringbaar, niet-absorberend, afwasbaar en niet-toxisch materiaal en met een glad oppervlak tot op een aan de werkzaamheden aangepaste hoogte, behalve afwijkingsgevallen indien de verantwoordelijken van de inrichtingen ten genoegen van de bevoegde overheid kunnen aantonen dat andere gebruikte materialen voldoen.
c) Plafonds, valse plafonds en de opgehangen uitrusting, evenals de leidingen moeten zodanig ontworpen, geconstrueerd en onderhouden zijn dat zich geen vuil kan ophopen en dat condens, ongewenste schimmelvorming en het vrijkomen of loskomen van deeltjes en alle mogelijke contaminerende stolen vermeden worden.
d) Ramen en andere openingen moeten zodanig geconstrueerd zijn dat zich geen vuil kan ophopen. Die welke naar de buitenomgeving toe kunnen geopend worden, moeten waar nodig voorzien zijn van beschermingshorren tegen insecten en ander ongedierte. Deze horren moeten gemakkelijk voor schoonmaak verwijderd kunnen worden. Indien het openen van ramen ertoe zou leiden dat voedingsmiddelen vanuit de buitenomgeving besmet kunnen worden, moeten deze tijdens de productie gesloten en vergrendeld blijven.
e) Deuren moeten gemakkelijk schoongemaakt en waar nodig gedesinfecteerd kunnen worden. Zij moeten vervaardigd zijn uit of bedekt zijn met glad en niet-absorberend materiaal, behalve afwijkingsgevallen indien de verantwoordelijken van de inrichtingen ten genoegen van de bevoegde overheid kunnen aantonen dat andere gebruikte materialen voldoen.
f) Oppervlakken (met inbegrip van oppervlakken van apparatuur) die met voedingsmiddelen in aanraking komen, moeten goed onderhouden worden en gemakkelijk kunnen worden schoongemaakt en waar nodig gedesinfecteerd. Zij moeten vervaardigd zijn uit of bedekt zijn met glad, niet-absorberend, afwasbaar en niet-toxisck materiaal, behalve afwijkingsgevallen indien de verantwoordelijken van de inrichtingen ten genoegen van de bevoegde overheid kunnen aantonen dat andere gebruikte materialen voldoen.
2.2. Waar nodig moeten een passende uitrusting en geschikte methoden voor het schoonmaken en desinfecteren van lokalen, gereedschap en apparatuur voorhanden zijn en gebruikt worden. Deze uitrusting moet van roestvrij materiaal vervaardigd zijn, gemakkelijk schoon te maken zijn en een voldoende toevoer van warm en koud, waar nodig drinkbaar, water hebben.
2.3. Waar nodig moeten een passende uitrusting en geschikte methoden voorhanden zijn en gebruikt worden voor het wassen van voedingsmiddelen.
Elke spoelbak en vergelijkbare inrichting bestemd voor het wassen van voedingsmiddelen moet zijn voorzien van voldoende warm en/of koud drinkbaar water, naar gelang van de behoefte, en moet geregeld worden schoongemaakt.
HOOFDSTUK 3. - Andere algemene hygiëne-eisen
3.1. Algemene hygiëne-eisen in de lokalen en voor de voorzieningen
3.1.1. Lokalen voor voedingsmiddelen en de uitrusting hiervan moeten schoon en in goede staat van onderhoud zijn en mogen geen bron van contaminatie of bederf, van welke aard ook, uitmaken. Daarvoor dienen zij geregeld op passende wijze schoongemaakt en waar nodig gedesinfecteerd te worden.
3.1.2. Alle artikelen, uitrustingsstukken, apparatuur en andere voorwerpen en oppervlakken, die met voedingsmiddelen in aanraking komen, moeten schoon en in goede staat gehouden worden en moeten:
a) zo zijn geconstrueerd, van zodanige materialen zijn vervaardigd en zodanig worden onderhouden dat zij geen bron van contaminatie of bederf van voedingsmiddelen uitmaken;
b) met uitzondering van wegwerprecipiënten en -verpakking, zodanig zijn geconstrueerd, van zodanige materialen zijn vervaardigd en zodanig worden onderhouden dat zij grondig en voldoende schoon kunnen worden gehouden en waar nodig gedesinfecteerd, rekening houdende met de beoogde doeleinden;
c) zodanig worden geïnstalleerd dat de omringende ruimte goed kan worden schoongemaakt;
d) geregeld en telkens wanneer zij de voedingsmiddelen dreigen te besmetten, op een passende wijze schoongemaakt, en waar nodig, gedesinfecteerd worden.
3.1.3. Geschikte methoden moeten opgesteld en gebruikt worden in de inrichtingen, en waar nodig in de omgeving hiervan, om de afwezigheid van insecten en ander ongedierte te verzekeren.
3.1.4. De aanwezigheid van huisdieren is in de lokalen verboden.
Dit verbod is niet van toepassing:
- op huisdieren in lokalen of gedeelten van lokalen, die uitsluitend gebruikt worden voor het verbruik van voedingsmiddelen, op voorwaarde dat de dieren geen risico voor besmetting van voedingsmiddelen uitmaken;
- op afgerichte of af te richten honden, die gezichtsgestoorden en andere motorisch gehandicapten in hun beweging begeleiden, enkel in de lokalen waar voedingsmiddelen in de handel worden gebracht. De africhter moet een daartoe geëigend attest voorleggen.
3.1.5. Het gebruik van tabak is in de lokalen verboden. Het gebruik van tabak is evenwel in de verbruikslokaIen toegelaten indien de reglementering het voorziet.
3.2. Algemene hygiëne-eisen betreffende voedingsafval
3.2.1. Voor de verwijdering en opslag van voedings- en ander afval, moeten passende maatregelen worden genomen.
3.2.2. Voedings- en ander afval mag zich niet in de lokalen ophopen, behalve voor zover dit onvermijdelijk is voor de goede werking van het bedrijf en op voorwaarde dat dit afval slechts korte tijd in de lokalen blijft en geen contaminatie of bederf van de voedingsmiddelen kan veroorzaken.
3.2.3. Voedings- en ander afval moet in duidelijk identificeerbare en afsluitbare recipiënten worden gebracht, behalve afwijkingsgevallen indien de verantwoordelijken van de inrichtingen ten genoegen van de bevoegde overheid kunnen aantonen dat andere typen recipiënten voldoen.
Deze recipiënten moeten van een passende constructie zijn en in goede staat worden gehouden. Waar nodig moeten zij geregeld gereinigd en gedesinfecteerd worden;
3.2.4. Afvalopslagplaatsen moeten zodanig worden ontworpen en beheerd dat zij schoon worden gehouden en dat:
- de aanwezigheid van insecten en ander ongedierte,
- contaminatie of bederf van voedingsmiddelen, drinkwater, voorzieningen en lokalen worden voorkomen.
3.3. Algemene hygiëne-eisen betreffende de watervoorziening
3.3.1. Drinkwater moet in voldoende hoeveelheden voorhanden zijn en worden gebruikt. Dit drinkwater moet telkens wanneer nodig worden gebruikt om ervoor te zorgen dat de voedingsmiddelen niet besmet worden.
3.3.2. Voor de fabricage van voedingsmiddelen moet, waar nodig, uitsluitend drinkbaar water als ingrediënt gebruikt worden.
3.3.3. Indien het gebruik van ijs nodig is, moet het worden gefabriceerd uit drinkbaar water. Dit ijs moet telkens wanneer nodig worden gebruikt om ervoor te zorgen dat de voedingsmiddelen niet besmet worden. Het moet op zodanige wijze worden gefabriceerd, gehanteerd en opgeslagen dat het tegen elke vorm van besmetting wordt beschermd.
3.3.4. Stoom, die rechtstreeks met voedingsmiddelen in aanraking komt, mag geen stoffen bevatten die een risico voor de gezondheid vormen of die de voedingsmiddelen kunnen contamineren.
3.3.5. Ondrinkbaar water, dat wordt gebruikt voor stoomopwekking, koeling, brandbestrijding en andere soortgelijke toepassingen, waarbij het niet in aanraking komt met voedingsmiddelen, moet via afzonderlijke leidingen lopen die:
- gemakkelijk identificeerbaar moeten zijn;
- niet met de drinkwaterleiding verbonden zijn of zo geconstrueerd zijn dat water uit die leidingen onmogelijk in het drinkwatersysteem terecht kan komen.
In de onmiddellijke nabijheid van elk uitrustingsstuk waar ondrinkbaar water kan worden afgetapt moet op een duidelijk zichtbare en onuitwisbare wijze het opschuift "ONDRINKBAAR WATER " of een opschrift met dezelfde betekenis aangebracht zijn.
3.4. Algemene hygiëne-eisen betreffende het personeel en de opleiding van het personeel
3.4.1. In de lokalen moet elke persoon een zeer goede persoonlijke hygiëne betrachten en, waar nodig, passende, schone, beschermende kleding, hoofddeksel en schoeisel dragen. Elke handelwijze, die contaminatie van voedingsmiddelen kan veroorzaken, moet vermeden worden.
3.4.2. Wanneer het risico bestaat dat voedingsmiddelen rechtstreeks of onrechtstreeks kunnen worden gecontamineerd, verbieden de verantwoordelijke van de inrichting en/of de optredende ambtenaar de toegang tot de lokalen aan elke persoon van wie bekend is of vermoed wordt dat hij lijdt aan of drager is van een ziekte die via voedingsmiddelen kan worden overgedragen, of die bijvoorbeeld geïnfecteerde wonden, huisinfecties, huidaandoeningen of diarree heeft.
De toegang tot de lokalen kan opnieuw worden toegelaten indien de geïnfecteerde persoon aan de optredende ambtenaar kan bewijzen dat geen rechtstreekse of onrechtstreekse contaminatie van de voedingsmiddelen meer kan veroorzaken, bijvoorbeeld door middel van een geneeskundig attest.
3.4.3. De verantwoordelijken van de inrichtingen moeten ervoor zorgen dat elke persoon, die bij de fabricage en/of het in de handel brengen van voedingsmiddelen werkzaam is, aan toezicht wordt onderworpen, een op zijn werkzaamheid afgestemde opleiding inzake voedingshygiëne krijgt en geschikte instructies volgt om de bepalingen van dit besluit te kunnen toepassen.
3.5. Algemene hygiëne-eisen betreffende de grondstoffen en de voedingsmiddelen
3.5.1. De inrichtingen mogen geen grondstoffen of ingrediënten aanvaarden waarvan bekend is of waarvan redelijkerwijze mag worden aangenomen dat zij zodanig besmet zijn met parasieten, pathogene micro-organismen of toxische, in ontbinding verkerende of vreemde substanties of met welke andere contaminant ook, dat zij nog steeds ongeschikt zouden zijn voor menselijke consumptie, na het normale sorteer-, voorbereidings- of verwerkingsproces of na welk ander proces ook, dat in de inrichting wordt toegepast.
3.5.2. De grondstoffen en de ingrediënten, die in de inrichting zijn opgeslagen, moeten onder geschikte omstandigheden bewaard worden zodanig dat zij tegen elke contaminatie of bederf beschermd zijn.
3.5.3. In elk stadium van de fabricage of het in de handel brengen moeten alle voedingsmiddelen worden beschermd tegen elke contaminatie of bederf waardoor zij ongeschikt voor menselijke consumptie of schadelijk voor de gezondheid zouden kunnen worden. Met name moeten de risico's van rechtstreekse of onrechtstreekse overbrenging van contaminanten in voedingsmiddelen worden vermeden.
3.5.4. De grondstoffen, ingrediënten en alle voedingsmiddelen, die een voedingsbodem kunnen zijn voor de groei van pathogene micro-organismen of voor de vorming van toxines, moeten bewaard worden bij temperaturen die in de reglementering opgelegd zijn of die, bij gebrek aan reglementering, geen risico voor de gezondheid opleveren. Zonder afbreuk te doen aan andere bepalingen in de reglementering en voor zover dit verenigbaar is met de veiligheid en salubriteit van de voedingsmiddelen, mag waar nodig voor korte periodes van de temperatuurvereiste worden afgeweken indien dat onvermijdelijk is om praktische redenen in verband met de hantering, bij de bereiding, het vervoer, de opslag, het uitstallen en het opdienen van de voedingsmiddelen.
3.5.5. Wanneer voedingsmiddelen koel moeten bewaard of opgediend worden, moeten zij onmiddellijk na de laatste warmtebehandeling of de laatste bereidingsfase, indien geen warmtebehandeling wordt toegepast, worden afgekoeld tot een temperatuur die in de reglementering opgelegd is of die, bij gebrek aan reglementering, de veiligheid en de salubriteit van de voedingsmiddelen kan verzekeren.
3.5.6. Wanneer voedingsmiddelen opgewarmd, warm bewaard of warm opgediend moeten worden, moeten zij vlug opgewarmd worden en moeten zij voortdurend op een temperatuur van minimum 65° C bewaard worden.
3.5.7. Gevaarlijke, toxische en/of oneetbare substanties, met inbegrip van dierenvoeding, moeten op passende wijze worden geëtiketteerd en in afzonderlijke en veilige recipiënten worden bewaard.
3.6. Algemene hygiëne-eisen betreffende het vervoer
3.6.1. De laadruimten van voertuigen, containers, citernes of andere gelijkaardige vervoermiddelen voor voedingsmiddelen moeten schoon en in goede staat van onderhoud gehouden worden om de voedingsmiddelen tegen elke contaminatie of bederf te beschermen. Zij moeten zodanig ontworpen en geconstrueerd zijn dat zij goed kunnen schoongemaakt en/of gedesinfecteerd worden. De oppervlakken in contact met voedingsmiddelen mogen geen bron van contaminatie of van bederf van deze voedingsmiddelen zijn.
3.6.2. De laadruimten van voertuigen, containers, citernes of andere gelijkaardige vervoermiddelen mogen niet voor het vervoer van andere goederen dan voedingsmiddelen worden gebruikt indien zulks tot besmetting van de voedingsmiddelen kan leiden.
Voedingsmiddelen in bulk in vloeibare, korrelvormige of poedervormige staat moeten worden vervoerd in laadruimten, containers, tanks of andere gelijkaardige vervoermiddelen die voorbehouden zijn aan het vervoer van voedingsmiddelen. Op de containers moet een duidelijk leesbare, onuitwisbare en niet verwijderbare vermelding "uitsluitend voor voedingsmiddelen" of elke andere vermelding met dezelfde betekenis staan.
3.6.3. In de laadruimten van voertuigen, containers, citernes of andere gelijkaardige vervoermiddelen, die worden gebruikt voor het vervoer van andere producten naast voedingsmiddelen of voor het vervoer van verschillende voedingsmiddelen tegelijk, moeten de producten waar nodig afdoende van elkaar gescheiden zijn om elk risico van contaminatie of bederf van de voedingsmiddelen te vermijden.
3.6.4. De laadruimten van voertuigen, containers, citernes of andere gelijkaardige vervoermiddelen, die voor het vervoer van andere producten dan voedingsmiddelen of voor het vervoer van verschillende voedingsmiddelen zijn gebruikt, moeten tussen de verschillende opeenvolgende vrachten afdoende worden schoongemaakt om elk risico van contaminatie of bederf van de voedingsmiddelen te vermijden.
3.6.5. Voedingsmiddelen in laadruimten van voertuigen, containers, citernes of andere gelijkaardige vervoermiddelen moeten zodanig worden geplaatst en beschermd dat het risico van contaminatie of bederf wordt voorkomen.
3.6.6. Waar nodig moeten laadruimten van voertuigen, containers, citernes of andere gelijkaardige vervoermiddelen, die worden gebruikt voor het vervoer van voedingsmiddelen, zodanig ontworpen en uitgerust zijn dat de temperaturen, waarop deze voedingsmiddelen moeten worden bewaard, worden gehandhaafd en gecontroleerd.
HOOFDSTUK 4. - Specifieke hygiëne-eisen betreffende mobiele en/of tijdelijke plaatsen.
4.1. Er moet aan de eisen van het hoofdstuk 3 voldaan zijn.
4.2. Zij moeten zodanig gesitueerd, ontworpen, geconstrueerd, schoongehouden en onderhouden zijn dat contaminatie of bederf van voedingsmiddelen en de aanwezigheid van ongedierte wordt voorkomen.
4.3. Een passende uitrusting, om een zeer goede persoonlijke hygiëne te bekomen, moet aanwezig zijn en gebruikt worden. Dat houdt in: een uitrusting voor het hygiënisch wassen en drogen van de handen, een hygiënische sanitaire installatie en waar nodig een uitrusting om zich om te kleden.
4.4. Oppervlakken, die met voedingsmiddelen in aanraking komen, moeten schoon zijn, goed worden onderhouden en gemakkelijk kunnen worden schoongemaakt en, waar nodig, gedesinfecteerd. Zij moeten vervaardigd zijn uit of bedekt zijn met glad, niet-absorberend, afwasbaar en niet-toxisch materiaal, behalve afwijkingsgevallen indien de verantwoordelijken van de inrichtingen ten genoegen van de bevoegde overheid kunnen aantonen dat andere gebruikte materialen voldoen.
4.5. Een passende uitrusting en geschikte methoden moeten aanwezig zijn en gebruikt worden voor het reinigen en waar nodig het desinfecteren van het gereedschap en de uitrusting. Deze uitrusting moet beschikken over een voldoende toevoer van warm en/of koud, en waar nodig drinkbaar water.
4.6. Een passende uitrusting en geschikte methoden moeten aanwezig zijn en gebruikt worden voor het reinigen van de voedingsmiddelen. Zij moeten voorzien zijn van voldoende warm en/of koud drinkbaar water, naar gelang van de behoefte.
4.7. Waar nodig moet een passende uitrusting beschikbaar zijn en gebruikt worden om de voedingsmiddelen in geschikte temperatuurvoorwaarden te kunnen behouden en om deze voorwaarden te kunnen controleren.
HOOFDSTUK 5. - Specifieke hygiëne-eisen in de handelslokalen
Niet-verpakte voedingsmiddelen, met uitzondering van verse groenten en vers fruit, moeten zodanig te koop worden gesteld dat zij niet door de verbruikers aangeraakt kunnen worden. Deze bepaling is niet van toepassing op voedingsmiddelen, die voor zelfbediening te koop worden gesteld, op voorwaarde dat geschikte maatregelen worden genomen om elke door het publiek veroorzaakte contaminatie of bederf te vermijden.
In het geval van onverpakt en onbesneden brood en van onverpakte producten van de fijnbakkerij, bedoeld in het koninklijk besluit van 2 september 1985 betreffende brood en andere bakkerijproducten, met uitzondering van deze die banketbakkersroom bevatten, die voor zelfbediening te koop gesteld staan, moeten de volgende maatregelen genomen worden:
a) deze producten moeten te koop gesteld zijn in afgeschermde verkoopmeubelen met klapvensters, die waar nodig met tangen uitgerust zijn;
b) op het klapvenster dient een bericht aangebracht, dat de hygiënische wijze, waarop de verbruikers zich moeten bedienen, vermeldt;
c) deze producten moeten zodanig te koop gesteld zijn dat een verantwoordelijke erover kan waken dat er zich geen misbruiken voordoen.
HOOFDSTUK 6. - Specifieke hygiëne-eisen in restauratieinrichtingen
6.1. Om kruiscontaminatie te voorkomen, mogen werkbanken, tafels, apparaten, gereedschap, recipiënten en alle andere voorwerpen, die met rauwe gecontamineerde voedingsmiddelen in aanraking zijn geweest, niet in aanraking komen met behandelde voedingsmiddelen geschikt voor menselijke consumptie, tenzij deze vooraf doeltreffend gereinigd en gedesinfecteerd werden.
6.2. Voedingsafval in borden, glazen, koppen of schotels van aan verbruikers geserveerde voedingsmiddelen mag niet meer voor menselijke consumptie gebruikt worden.
6.3. Het gereedschap van de keukens, het vaatwerk, de glazen en het bestek moeten op het ogenblik dat ze worden gebruikt perfect schoon zijn en vrij van contaminanten. Na gebruik moeten ze worden schoongemaakt, gewassen en, waar nodig, ontsmet en afdoend met drinkbaar water worden gespoeld.
6.4. De benodigdheden, die bij het reinigen of drogen van de gereedschappen van de keukens, het vaatwerk, de glazen en het bestek gebruikt worden, moeten zelf geregeld gereinigd, en waar nodig ontsmet worden. Waar nodig moeten zij geregeld hernieuwd worden.
6.5. In ieder toilet, dat door de personeelsleden gebruikt wordt, moet op duidelijk zichtbare en op onuitwisbare wijze een bericht aangebracht zijn dat het wassen van de handen na gebruik vari het toilet verplicht stelt.
6.6. De personeelsleden, die rechtstreeks met de voedingsmiddelen in aanraking komen, zelfs tijdelijk, moeten de hierna volgende regels naleven:
a) de onderarmen en handen moeten steeds schoon zijn. Er mogen geen juwelen worden gedragen. De nagels moeten kort geknipt en schoon zijn en mogen niet gelakt zijn;
b) de handen moeten met vloeibare zeep of met enig ander reinigingsmiddel gewassen worden, met drinkbaar water afgespoeld worden en met een wegwerphanddoek of op enige andere hygiënische wijze worden gedroogd:
- telkens bij het begin van het werk;
- telkens na gebruik van het toilet;
- na de behandeling van mogelijk besmette voorwerpen of voedingsmiddelen;
- na elke handeling waarbij de handen bevuild of besmet kunnen zijn.
Deze bepaling is ook van toepassing indien handschoenen of enigerlei gerei worden gebruikt om de voedingsmiddelen te manipuleren;
c) wonden aan handen, armen of het hoofd moeten verzorgd worden om te vermijden dat voedingsmiddelen worden gecontamineerd. Wonden moeten met
een sluitend verband worden bedekt. Aan de handen en onderarmen moet dit verband bovendien waterdicht zijn.
HOOFDSTUK 7. - Specifieke hygiëne-eisen voor de distributieautomaten
Benevens de bepalingen van het voorgaande hoofdstuk IV, moeten de distributieapparaten, die voor de fabricage en/of de distributie van voedingsmiddelen worden gebruikt, hierna "het apparaat" genoemd, aan de volgende specifieke hygiëne-eisen voldoen.
7.1. Het apparaat moet gemakkelijk demonteerbaar zijn en geregeld gereinigd en waar nodig ontsmet worden.
7.2. Niet gebruikte voedingsmiddelen moeten tijdig en alleszins vooraleer contaminatie of bederf optreedt, uit het apparaat verwijderd worden.
7.3. Indien de temperatuur, waarbij de voedingsmiddelen moeten bewaard worden, niet meer nageleefd wordt, moet het apparaat automatisch blokkeren. Het apparaat mag daarna enkel terug in gebruik genomen worden, indien alle voedingsmiddelen die het bevatte, er werden uit verwijderd en aan het gebruik voor menselijk consumptie onttrokken werden.
7.4. Het apparaat moet op een duidelijk zichtbare plaats de naam of firmanaam, het adres in België en, in voorkomend geval, het telefoonnummer dragen van de persoon of de inrichting die verantwoordelijk is voor de goede werking en het onderhoud van het apparaat.
II. BESLISSINGSBOOM DIE KAN WORDEN GEBRUIKT OM DE KRITISCH(E) PUNT(EN) VERMELD IN ARTIKEL 4, 1°, b) VAN DIT BESLUIT TE BEPALEN
Pas de volgende beslissingsboom toe op elke stap van de fabricage of het in de handel brengen van voedingsmiddelen, waar gevaren geïdentificeerd zijn:
V1: Bestaan er voorzorgsmaatregelen voor de geïdentificeerde gevaren?
JA NEEN Verander stap, proces of product
Is controle in deze stap
noodzakelijk voor de
veiligheid en de
salubriteit van het product? -> JA
NEEN -> STOP
V2: Is deze stap precies bedoeld om de geïdentificeerde gevaren te elimineren of te verkleinen tot een aanvaardbaar niveau?
NEEN JA -> KKP
V3: Kan een contaminatie in deze stap ontstaan of de gevaren vergroten tot een onaanvaardbaar niveau?
JA NEEN -> STOP
V4: Zal een volgende stap de geïdentificeerde gevaren elimineren of verkleinen tot een aanvaardbaar niveau?
JA NEEN -> KKP
STOP
STOP = de stap is geen kritisch punt
KKP = de stap is een kritisch punt
III. MODEL VAN SCHRIFTELIJKE DOCUMENTATIE VERMELD IN ARTIKEL 4, 4° VAN DIT BESLUIT
Stappen van fabricage of Mogelijke gevaren Kritisch(e) punt
het in de handel brengen Wat kan er gebeuren? (en) Ja of nee?
Controle- en bewakingsmaatregelen Corrigerende maatregelen
van de kritische punten Wat te doen indien niet conform?
Hoe controleren?
Verantwoordelijk personeel
Gezien om te worden gevoegd bij Ons besluit van 7 februari 1997.
ALBERT
Van Koningswege:
De Minister van Volksgezondheid en Pensioenen,
M. COLLA